H περίοδος του τρόμου φαίνεται να υποχωρεί το καλοκαίρι του 1944 αλλά η Ελλάδα και περισσότερο η Αθήνα είναι ένα απέραντο πεδίο μίσους και συγκρούσεων. H ώρα της απελευθέρωσης πλησίαζε αλλά η κατοχική περίοδος είχε δημιουργήσει δύο αλληλομισούμενα στρατόπεδα, χωρισμένα  τόσο πολιτικά όσο και κοινωνικά. Ακολουθούν τα μπλόκα. Επιδρομές κατακτητών με τη συνεργασία των Ταγμάτων Ασφαλείας σε λαϊκές και προσφυγικές συνοικίες. Κουκουλοφόροι υποδεικνύουν αυτούς που θεωρούσαν ότι πρέπει να εκτελεστούν, ενώ άλλοι ο οδηγούνται στα στρατόπεδα εξόντωσης ή υποχρεωτικής εργασίας στη Γερμανία. Προάστια της Αττικής, όπως Υμηττός, Κοκκινιά, Καισαριανή, Καλλιθέα, πληρώνουν βαρύ τίμημα.  H περίοδος της Kατοχής κλείνει, ειδικά για την Αθήνα, με τον ίδιο τραγικό τρόπο που άρχισε. Λίγες βδομάδες ειρήνης και ελευθερίας περνούν, μέχρι τις 4 Δεκεμβρίου του ’44 όπου αρχίζουν τα Δεκεμβριανά…

«Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια».

Βρισκόμαστε ίσως στη χειρότερη δεκαετία της νεοελληνικής ιστορίας μας. Ξεκίνησε με πόλεμο, συνεχίστηκε με τη χαρά της απελευθέρωσης και τελείωσε με πίκρα. Πολιτική ατμόσφαιρα 4ης Αυγούστου με το τρίπτυχο «Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια». Μετά τα μέσα της δεκαετίας, η απελευθέρωση αλλάζει το σκηνικό της καθημερινότητας. Η διαλυμένη αγορά προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της, αλλά στην αρχή με δουλειές του ποδαριού. Είναι άλλωστε ευκαιρία μέχρι να σταθούν στα πόδια τους οι πρώτες βιοτεχνίες και τα καταστήματα. Τα περίπτερα της γειτονιάς, εκτός από «τηλέφωνον διά το κοινόν» προσφέρουν τώρα και προφυλακτικά μάρκας «Mπεμπέκα».

Οι αληθινές μπεμπέκες, προετοιμάζουν την προίκα τους. Η «φτήνια τρώει τον παρά» και οι πλανόδιοι πωλητές με λευκά και είδη προικός κάνουν χρυσές δουλειές. Οι γυναίκες πλέκουν και ράβουν με κλωστές «Πεταλούδα» και «Κιθάρα». Οι ανύπαντρες κοπέλες χρησιμοποιούν καλλυντικά «Tοκαλόν». Οι γυναίκες πλένουν με απορρυπαντικό «Tρινάλ», ο κιμάς «κόβεται παρουσία του πελάτου» ενώ ο «Aκάκιος» θυμίζει «τα μακαρόνια να είναι MIΣKO». Τα μαγαζιά επενδύουν σε πολυτελείς λέξεις και φράσεις για να διαφημίσουν την ποιότητα και την εμπιστοσύνη. Οι περισσότερες διαφημιστικές ταμπέλες που υπάρχουν έξω και μέσα στα μαγαζιά γράφουν, «ποιότης αρίστη», «τρόφιμα εκλεκτά», «Tο τέλειον», «το ασυναγώνιστον». Ποιότης, αφθονία, τιμαί  λογικαί …

Οι πόλεις επιδιορθώνονται.

Η επαρχία αρχίζει να μετακομίζει στα μεγάλα αστικά κέντρα και ιδιαίτερα στην Αθήνα. Οι πρώτες αντιπαροχές είναι γεγονός. Τα κίτρινα λεωφορεία και τα τραμ επανέρχονται. Οι φωτεινές επιγραφές χρωματίζουν την Αθήνα, η εποχή της διαφημιστικής ρεκλάμας έφτασε. Το ραδιόφωνο μπαίνει για τα καλά στη ζωή των ανθρώπων. Το 1496 χρησιμοποιείται ο πομπός που είχαν εγκαταλείψει οι Γερμανοί για να στηθεί το αθηναϊκό Πρόγραμμα. Η φωνή που κυριαρχεί αυτά τα χρόνια είναι της Σοφίας Bέμπο, που χαρακτηρίστηκε και «τραγουδίστρια της νίκης».

H δισκογραφία που ξεκίνησε και πάλι στα μέσα του 1946, κινήθηκε σε ένα αυστηρό πλαίσιο λογοκρισίας παρεμβάσεων των ξένων «συμμαχικών» δυνάμεων και ιδιαίτερα των Άγγλων αλλά και του αιματηρού εμφυλίου πολέμου που δίχασε το λαό. Πολλούς από τους δημιουργούς και ερμηνευτές της μεγάλης Mικρασιατικής Σχολής του Mεσοπολέμου χάθηκαν από τις κακουχίες και τις εκτελέσεις. Στα χρόνια της Kατοχής, δημιουργοί, όπως ο Βασίλης Tσιτσάνης, ο Μάρκος Bαμβακάρης, ο Mπαγιαντέρας, ο Απόστολος Kαλδάρας και άλλοι, γράφουν τραγούδια προσαρμόζοντας τους στίχους στα σκληρά χρόνια που ζουν οι Έλληνες. Τα περισσότερα δεν θα γίνουν γνωστά και δεν θα κυκλοφορήσουν σε δίσκους λόγω του εμφυλίου που ακολουθεί…

Τα χαρακτηριστικά αυτής της δεκαετίας είναι αποτέλεσμα των δεινών που υπέστη η χώρα από τον πρώτο διχασμό και τη Μικρασιατική καταστροφή, μέχρι τη λήξη του εμφυλίου το 1949. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε διακόψει την ανάπτυξη της χώρας, αφήνοντας πίσω του μια κατεστραμμένη Ελλάδα. Τα ψυχικά αποθέματα των Ελλήνων αλλά και η εξωτερική οικονομική βοήθεια συνέβαλαν στην ανάπτυξη. Από το 1948 μέχρι το 1953 είχαν πραγματοποιηθεί βιομηχανικές επενδύσεις ύψους 3,8 τρισεκατομμυρίων δραχμών.

Η ίδρυση δύο μεγάλων δημόσιων επιχειρήσεων, του ΟΤΕ το 1949 και της ΔΕΗ το 1950, βοήθησαν στην ταχύτατη ανάπτυξη της οικονομίας. Τη δεκαετία 1950-1960, εμφανίζονται τα πρώτα εργοστάσια, όπως ζάχαρης, τα φωσφορικά λιπάσματα, η ΕΣΣΟ Πάπας, η Πεσινέ, καθώς και βιομηχανικά συγκροτήματα μεταποίησης αγροτικών προϊόντων. Ταυτόχρονα αρχίζει προσπάθεια οργανωμένης τουριστικής ανάπτυξης με τη συνεργασία της Εθνικής τράπεζας και του ΕΟΤ, ενώ ξεκινά και η ανάπτυξη της ναυτιλίας.

Όλα τριγύρω αλλάζουν…

Μεταξύ του 1950 και του 1973 ο μέσος όρος οικονομικής ανάπτυξης της χώρας κυμαινόταν γύρω στο 7% και ήταν δεύτερος στον κόσμο, μετά από αυτόν της Ιαπωνίας. Η ανάπτυξη αυτή διευκολύνθηκε από μια σειρά μέτρων που ελήφθησαν, από την οικονομική ενίσχυση των ΗΠΑ στο πλαίσιο του Σχεδίου Μάρσαλ, καθώς και από την υποτίμηση της δραχμής. Σε αυτά βοήθησαν ξένες επενδύσεις, η ανάπτυξη της χημικής βιομηχανίας, του τουρισμού και των υπηρεσιών γενικότερα. χαρακτηριστικό στοιχείο της δεκαετίας του 1950, ήταν η ανακατασκευή των ελληνικών πόλεων και κυρίως η οικοδομική δραστηριότητα, που είχε σαν αποτέλεσμα την αντικατάσταση του αστικού τοπίου των μεγάλων πόλεων με τα χαμηλά κτίρια και τις μονοκατοικίες, με τις απρόσωπες τσιμεντένιες πολυκατοικίες…

Τη δεκαετία του 1950 σιγά – σιγά ο κόσμος άρχισε να αλλάζει. Η κοινωνία ζούσε στους ρυθμούς της αντιπαροχής. Διαμέρισμα, οικόπεδο, αυτοκίνητο και διασκέδαση στα αμερικάνικα πρότυπα. Οι περισσότεροι δρόμοι ήταν σε κακή κατάσταση. Η ασφαλτόστρωση ότι άρχιζε. Οι καταβρεχτήρες των Δήμων έριχναν νερό πρωί απόγευμα για να συγκρατούν τη σκόνη. Λίγο πριν εμφανιστούν τα πρώτα ημικυλινδρικά κλειστά αυτοκίνητα με τις μεγάλες πόρτες στα πλάγια, τα σκουπίδια τα μάζευε το κάρο του Δήμου, που το μετέφερε άλογο με αμαξά.

Τραμ, τρόλεϊ και λεωφορεία, με ένστολους οδηγούς, εισπράκτορες, σταθμάρχες και εισιτήρια, μετέφεραν τη συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών. υπήρχαν βέβαια και ταξί, αλλά για προνομιούχους. Μαύρα Ford μοντέλα του ΄26 και αργότερα κάτι μεγάλα Plymouth, Chevrolet κ.ά. Ακόμη λιγότεροι διέθεταν ιδιωτικά αυτοκίνητα και αυτοί ήταν μεγαλέμποροι, βιομήχανοι και μεγαλογιατροί. Στις αρχές του 1950 το ραδιοφωνικό δίκτυο της Ελλάδας ήταν σε κακή κατάσταση, όσο για τηλεόραση, ούτε λόγος. Κάτι σαν τηλεόραση, εμφανίστηκε το 1959, όταν μαθητές και αξιωματικοί της 128ης Σμηναρχίας Εκπαιδεύσεως Τηλεπικοινωνιών Ηλεκτρονικών είχαν κατασκευάσει έναν τηλεοπτικό πομπό στο Καβούρι, που είχε εμβέλεια μόλις 3 χιλιομέτρων.

 

Μαζί με τις μνήμες του πολέμου και της φτώχειας, οι Έλληνες πετούν στα σκουπίδια και τα παλιά τους έπιπλα. Η γκαζιέρα, το ψυγείο πάγου και το φανάρι τροφίμων σταδιακά εκτοπίζονται και τη θέση τους παίρνουν τα ηλεκτρικά είδη. Τα μαγαζιά που πωλούν χωρίς προκαταβολή και με πολλές δόσεις κάνουν θραύση. Νέα προϊόντα κατακλύζουν την αγορά. Μεταξύ αυτών και προϊόντα προσωπικής περιποίησης, όπως, μοσχοσάπουνο, οδοντόκρεμα, σαμπουάν και αποσμητικό. Για τα παιδιά, ο κόσμος τους, είναι ακόμη η γειτονιά.

Γεμάτες οι γειτονιές, οι αλάνες, οι χωματόδρομοι και τα προαύλια των εκκλησιών. Η δεκαετία του 1950, δεν είχε μόνο παιχνίδια της γειτονιάς. Τα παιδιά πλέον έχουν και τη βοήθεια της τεχνολογίας. Οι κούκλες των κοριτσιών που είχαν ντυθεί στο χακί την προηγούμενη δεκαετία, τώρα επιστρέφουν στις οικογενειακές τους υποχρεώσεις. Τα κορίτσια εξοπλίζουν το νοικοκυριό τους, φοράνε στις κούκλες τους μοντέρνα ρούχα και εμπλουτίζουν τα αξεσουάρ τους.

Τα αγόρια συνεχίζουν να βρίσκονται στον απόηχο του πολέμου, αλλά έχουν πλέον μεγάλη γκάμα στρατιωτικών οχημάτων, πιο σύγχρονης τεχνολογίας. Τα μικρά παιδιά λατρεύουν τις σοκολάτες Ίον, παγωτά από την ΕΒΓΑ της γειτονιάς, ενώ τα μεγαλύτερα, φορούν «ελβιέλες» και χορεύουν «ροκ εντ ρολ» και «χούλα – χουπ».

Η δεκαετία του γνήσιου λαϊκού τραγουδιού

Η περίοδος 1950-1960, ήταν η χρυσή δεκαετία του γνήσιου λαϊκού τραγουδιού. Τραγούδια μνημεία του μουσικού μας πολιτισμού, σουξέ της εποχής που αντέχουν μέχρι και σήμερα. Φτώχεια, μιζέρια, κοινωνική αδικία, μετανάστευση, υπήρξαν το έναυσμα για να γραφτούν μοναδικοί στίχοι, που άγγιξαν τη ψυχή των ανθρώπων. Πρωτοπόροι, ο Στέλιος Καζαντζίδης, αλλά και σημαντικοί δημιουργοί του ρεμπέτικου, όπως οι Χατζηχρήστος, Τσιτσάνης, Χιώτης, Μητσάκης, Παπαϊωάννου, που κυκλοφορούν σειρά τραγουδιών σε δίσκους γραμμοφώνου 78 στροφών. Παράλληλα το λαϊκό τραγούδι πλαισιώνει τις περισσότερες ελληνικές ταινίες της εποχής, ενώ συμπεριλαμβάνεται στις θεατρικές επιθεωρήσεις και κοσμικές εκδηλώσεις. Η δεκαετία αυτή γεννά και δυο σημαντικές προσωπικότητες που σημαδεύουν το νεοελληνικό μουσικό πολιτισμό. Πρόκειται για τις παρουσίες του Χατζιδάκι και του Θεοδωράκη…