Η δεκαετία αυτή συγκλονίστηκε από κομματικές συγκρούσεις και βίαιες αντιπαραθέσεις. Ξεκίνησε με εκλογική νοθεία το 1961, την πολιτική δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη το 1963, τις αυθαιρεσίες του θρόνου στα Ιουλιανά του 1965 και την επιβολή του στρατιωτικού πραξικοπήματος το 1967. Παράλληλα στο χώρο της οικονομίας σημειώνονται ταχύτατα βήματα οικονομικής ανάπτυξης. Στη μεταπολεμική περίοδο ήταν απαραίτητο να υπάρξει αποκατάσταση των υλικών ζημιών αλλά και οικονομική ανάπτυξη που θα είχαν ως αποτέλεσμα τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.

Από το 1944 μέχρι το 1953 στην εξουσία εναλλάχθηκαν 18 κυβερνήσεις που προχώρησαν σε οκτώ υποτιμήσεις της δραχμής. Από το 1955 μέχρι το 1963 η οικονομική ανάπτυξη είναι ραγδαία. Στο διάστημα αυτό η Ελλάδα είναι η δεύτερη ταχύτερα αναπτυσσόμενη χώρα στην Ευρώπη.

Το 1961 υπογράφεται συμφωνία μελλοντικής σύνδεσης με την EOK. Μετά το 1955 η ελληνική  κυβέρνηση συνάπτει 28 εξωτερικά δάνεια. Η σύνδεση της Ελλάδας με την EOK το 1962, αποτελεί ένα σημαντικό για την ελληνική οικονομία και κοινωνία γεγονός. Η χρονιά αυτή σηματοδοτεί την απαρχή μιας μεγάλης προσπάθειας για την είσοδο της χώρας στον όμιλο των αναπτυγμένων ευρωπαϊκών χωρών.

Από το 1967 μέχρι το 1974, τα οικονομικά της χώρας διαχειρίζεται πλέον η δικτατορία, που με οικονομικό εγκέφαλο τον Νικόλαο Μαρκεζίνη, ακολουθεί μια εθνικιστική, αντικομουνιστική αλλά και δημαγωγική πολιτική. Ακολουθούν αθρόες κατασκευές τεχνικών έργων σε όλη την Ελλάδα, με αποτέλεσμα την έντονη αστυφιλία και την ερήμωση της υπαίθρου.

Η ζήτηση εργατικών χεριών στα μεγάλα αστικά κέντρα βελτιώνει το βιοτικό επίπεδο. H Ελληνική οικονομία από γεωργική μετατρέπεται σε βιομηχανική. Με σκοπό να αποκτήσει λαϊκό έρεισμα, η στρατιωτική δικτατορία, χορηγεί ανεξέλεγκτα δάνεια, τα γνωστά θαλασσοδάνεια, τα οποία δεν εισπράττει, ενώ παράλληλα προχωρεί σε κατασκευή μεγάλου αριθμού δημοσίων έργων αλλά και απόσβεσης αγροτικών και βιομηχανικών χρεών με αποτέλεσμα να καταναλώσει μεγάλα ποσά από το αποθεματικό της Kεντρικής Τράπεζας της Eλλάδος. H «εσωτερική μετανάστευση» με τη μετακίνηση του αγροτικού πληθυσμού στις αστικές περιοχές έχει τις δικές της συνέπειες. Οι ορεινές περιοχές ερημώνουν, ενώ οι πεδινές βλέπουν τον πληθυσμό τους να παραμένει στάσιμος ή να μειώνεται. Όσο για τη μέση ετήσια εξωτερική μετανάστευση, τη δεκαετία του ’60 ξεπερνά τη φυσική αύξηση του πληθυσμού.

Πολιτικές αναταραχές και ένα Βραβείο Νόμπελ

Tο 1963, ο Γιώργος Σεφέρης τιμάται με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Στις 6 Φεβρουαρίου 1964 πεθαίνει ο Σοφοκλής Βενιζέλος. Στις 16 Φεβρουαρίου γίνονται εκλογές τις οποίες κερδίζει η Ένωση Κέντρου με 53%. Τον Απρίλιο εντείνονται οι συγκρούσεις στην Κύπρο ενώ μυστική αποστολή της Ελληνικής μεραρχίας μεταβαίνουν στο νησί.

Το Μάιο, η κατάσταση στην Κύπρο παραμένει εκρηκτική, οι Τούρκοι απειλούν με απόβαση και στις 12 Ιουνίου ο Γρίβας αποβιβάζεται στην Κύπρο. Η Τουρκία κλείνει τα ελληνικά σχολεία στην Ίμβρο και Τένεδο και προχωρεί σε αφελληνισμό των νησιών. Τον Αύγουστο η τουρκική αεροπορία βομβαρδίζει την περιοχή της Tυλληρίας ενώ η Ελλάδα αποσύρει από το NATO στρατιωτικές δυνάμεις και το Ελληνικό κλιμάκιο της Σμύρνης. Το 1965, ο υπουργός Εξωτερικών της Γιουγκοσλαβίας θέτει αίτημα μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα.

Στις 10 Ιουλίου ο συνταγματάρχης Πυροβολικού Γεώργιος Παπαδόπουλος, καταγγέλλει απόπειρα δολιοφθοράς σε οχήματα του στρατού στον Έβρο. Αργότερα αποδείχθηκε ότι για τη δολιοφθορά υπεύθυνος ήταν ο ίδιος. Στις 15 Ιουλίου παραιτείται η κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου και ορκίζεται ο Γιώργος Aθανασιάδης-Nόβας. Τον ίδιο μήνα ακολουθούν αποστασίες βουλευτών της Ένωσης Κέντρου και αρχίζουν μαχητικές διαδηλώσεις. Σε μια από αυτές σκοτώνεται ο φοιτητής της AΣOEE και μέλος της Νεολαίας Λαμπράκη, Σωτήρης Πέτρουλας. Τον Αύγουστο καταψηφίζεται η κυβέρνηση Nόβα και αναλαμβάνει ο Ηλίας Tσιριμώκος. Το 1966 ξεσπά κυβερνητική κρίση και παραιτείται ο Tσιριμώκος. Τον Οκτώβριο αρχίζει η δίκη για τη δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη.

Το Δεκέμβριο Γ. Παπανδρέου και Π. Κανελλόπουλος συμφωνούν να οριστεί υπηρεσιακή κυβέρνηση και να διεξαχθούν εκλογές με απλή αναλογική με τη δέσμευση της E.K. ότι μετεκλογικά δεν θα συνεργαστεί με την EΔA. Το Μάρτιο του 1967 η EPE αίρει την εμπιστοσύνη της προς την κυβέρνηση Παρασκευόπουλου, προκαλώντας την πτώση της. Στις 3 Απριλίου δίνεται εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Π. Κανελλόπουλο ενώ στις 14 Απριλίου διαλύεται η Βουλή και προκηρύσσονται εκλογές…

Και να δεις τι σου έχω για μετά…

Ποτέ δεν έγιναν τόσα πολλά μέσα σε λίγα χρόνια. Το κύμα της εσωτερικής μετανάστευσης στην Αθήνα κορυφώνεται. H επαρχία στέλνει στα μεγάλα αστικά κέντρα και κυρίως στην πρωτεύουσα το πιο εύρωστο δυναμικό της. Οι κάτοικοι των χωριών, κυρίως αγρότες, καλλιεργούν τη γη με πολύ ιδρώτα και κόπο, λόγω της ανυπαρξίας κάθε μηχανικού μέσου. O «πολιτισμός» δεν έχει φθάσει ακόμα. Οι γυναίκες μαγειρεύουν στο τζάκι, σιδερώνουν τα ρούχα με σίδερο γεμισμένο με αναμμένα κάρβουνα, δεν έχουν ηλεκτρικό και τηλέφωνο και όσο για ραδιόφωνο, υπάρχει στο κεντρικό καφενείο του χωριού και σε λίγα σπίτια εύπορων οικογενειών.

Αντίθετα στην Αθήνα, φτιάχνονται οι νέες λεωφόροι και σηκώνονται οι πρώτες ανισόπεδες γέφυρες. «Mπουμπουνίζουν» οι γύρω από την Αττική περιοχές, όταν τα λατομεία κατατρώνε σαν γάγγραινα τον Υμηττό και τα άλλα βουνά και τα δάση γίνονται οικόπεδα και τα οικόπεδα πολυκατοικίες με τον πολεοδομικό έλεγχο και σχεδιασμό να απουσιάζει εντελώς. Έτσι γρήγορα προκύπτει ένα παθογόνο αστικό περιβάλλον στο οποίο επικρατεί η έλλειψη οδικού δικτύου, χώρων στάθμευσης, ελεύθερων εκτάσεων για πλατείες, πράσινο κ.λπ. αλλά και κοινωφελών έργων, όπως σχολικά κτίρια, παιδικοί σταθμοί κ.λπ.

Τη δεκαετία του ’60 σημειώνεται η μεγαλύτερη πληθυσμιακή συγκέντρωση στα αστικά κέντρα. H μεγάλη αυτή οικοδομική δραστηριότητα συνδέεται με το σύστημα της αντιπαροχής. H οικιστική δραστηριότητα αυξάνεται υπέρμετρα και διαμορφώνονται οι όροι για τη δημιουργία πολυάριθμης τάξης μικρομεσαίων εισοδηματιών τόσο στα αστικά όσο και αργότερα στα επαρχιακά κέντρα. Ιδιοκτήτες γης, εργολάβοι, κατασκευαστές, βιοτέχνες, εργάτες στην οικοδομή που εξασφαλίζουν κύρια εισοδήματα ή και εισοδήματα συμπληρωματικού χαρακτήρα. Οι αλλαγές αυτές σηματοδοτούν και κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ανακατατάξεις, οι συνέπειες των οποίων θα φανούν τις επόμενες δεκαετίες.

 Εξάρσεις, οράματα και αλλαγές

Ο κόσμος ζει στους ρυθμούς του ψυχρού πολέμου, του Βιετνάμ, της Εξέγερσης των μαύρων, των κινημάτων Ειρήνης, του γαλλικού Μάη, της κατάκτησης της Σελήνης, της σεξουαλικής απελευθέρωσης, της Άνοιξης της Πράγας.  Είναι η δεκαετία που τα έχει όλα. Το woodstock, τους χίπις, τους Beatles, το Θεοδωράκη, το Χατζιδάκι αλλά και την πίστα.

 

Τις βιτρίνες κοσμούν τα ρολόγια Ρόλεξ, τα τσιγάρα γίνονται «ανωτέρας ποιότητας», η coca cola αντικαθιστά τη γκαζόζα, το ταμ-ταμ και το Μπυράλ. Για διασκέδαση, υπάρχουν το τουίστ, το γιάνκα αλλά και τα σπάσιμο των πιάτων. Τα πρώτα μεγάλα Super Markets αρχίζουν να δείχνουν τα «δόντια τους» στα παραδοσιακά μπακάλικα. Οι άντρες αρχίζουν να δοκιμάζουν πολύχρωμα εσώρουχα, φορούν χίπικα μπλουζάκια αλλά και καμπάνες με ή χωρίς ρεβέρ που σκουπίζουν το πάτωμα, ξυρίζονται με Bic μιας χρήσεως, ενώ ηγετική μορφή στο σπίτι γίνεται ο άντρας με το «Black & Decker». Τα παιδιά εκτός από τη μπλε σχολική στολή, βρίσκουν στοργή και στο «Προδέρμ», ενώ για τα βρέφη, τελειώνει η εποχή της μουμιοποίησης, αφού οι πάνες μιας χρήσεως αντικαθιστούν τις φασκιές. Οι οικογένειες, μπροστά στην καθολικά ανανέωση και στον απότομο εκσυγχρονισμό, δείχνουν ευτυχισμένες.

Τα σπίτια διαθέτουν μεγάλη ποικιλία ηλεκτρικών ειδών, έπιπλα με υφάσματα σε έντονους χρωματισμούς, πλαστικά λουλούδια στα βάζα και φερ φορζέ στις βεράντες. Πολλοί αρχίζουν να πετάνε τα παλιά έπιπλα της μαμάς στο πεζοδρόμιο για να τα μαζέψουν οι έξυπνοι και να τα πουλήσουν αργότερα ως αντίκες στα παλαιοπωλεία. Η ζωή περνά και χάνεται στις αντιφάσεις της. Όσες οικογένειες διαθέτουν τηλεόραση, περιμένουν μέχρι τον εθνικό ύμνο και την υποστολή της σημαίας για να κοιμηθούν. Όλοι εκτός των μεγάλων παιδιών που στον κινηματογράφο της γειτονιάς, περιμένουν να τελειώσει η ταινία… «My name is Bond, James Bond»…

Αυτή η γενιά, στα μέσα της δεκαετίας, έχει αυτοκίνητα Mini 850 κ.εκ., Citroen DS 1800 κ.εκ., Volvo 122 S Amazon και μοτοσικλέτες BMW R69/2. Μακρύ μαλλί, αμπέχονο, τζάκετ, ταγάρια αντί για τσάντες, τζιν. Πορείες ειρήνης, διαδηλώσεις για την παιδεία και το Bιετνάμ, αποστασία του 1965 με θύμα τον φοιτητή Σωτήρη Πέτρουλα, υπεράσπιση του «114», Νεολαία Λαμπράκη, Tσε Γκεβάρα, Γαλλικό Μάη, αριστερούς λογοτέχνες, «Αυγή» ημιπαράνομη, μπουάτ, Θεοδωράκης, Χατζιδάκις, Νέο Κύμα αλλά και οι πρώτοι Έλληνες ποδοσφαιριστές με ξένα ονόματα.  Μια γόνιμη, προβληματισμένη, φιλοσοφημένη «κουτσή» δεκαετία που φτάνει μέχρι το 1967.

Διώξεις, συλλήψεις και βασανιστήρια

Στις 21 Απριλίου τα τανκς σταθμεύουν πρωί πρωί στο Σύνταγμα. H «Ελλάς Ελλήνων χριστιανών» έρχεται να… εμψυχώσει το φρόνημα του ελληνικού έθνους. Στις 20 Απριλίου γίνεται σύσκεψη αντιστρατήγων της «χούντας των στρατηγών» και προετοιμάζεται το πραξικόπημα.

Την επομένη ξεσπά το στρατιωτικό πραξικόπημα. Επικεφαλής του στρατιωτικού πραξικοπήματος είναι ο συνταγματάρχης Γεώργιος Παπαδόπουλος και Nικόλαος Μακαρέζος καθώς και ο ταξίαρχος Στυλιανός Παττακός. Ξεκινούν μαζικές συλλήψεις και εκτοπίσεις μελών και οπαδών της Αριστεράς. Στελέχη της E.K και της E.Δ.H.N ιδρύουν το «Εθνικό Κίνημα Εθνικής Αντιστάσεως». Επίσης στελέχη της Νεολαίας Λαμπράκη ιδρύουν το «Πατριωτικό Μέτωπο», ενώ ιδρύεται και η «Δημοκρατική Άμυνα». Στις 13 Αυγούστου 1968, γίνεται απόπειρα δολοφονίας του Παπαδόπουλου από τον Αλέξανδρο Παναγούλη, ο οποίος συλλαμβάνεται και υποβάλλεται σε βασανιστήρια. Tο Σεπτέμβριο το KKE ιδρύει την Κομμουνιστική Νεολαία Ελλάδας (KNE) ενώ το «Δημοψήφισμα» για το νέο σύνταγμα του Παπαδόπουλου βγάζει το αναμενόμενο αποτέλεσμα: Nαι 91,87%, Όχι 7,76%.

Την 1η Νοεμβρίου πεθαίνει ο Γεώργιος Παπανδρέου και η κηδεία του μετατρέπεται σμια τεράστια αντιδικτατορική εκδήλωση. Τον ίδιο μήνα ο Aλ. Παναγούλης καταδικάζεται σε θάνατο, ενώ στελέχη του «Ρήγα Φεραίου» και του KKE συλλαμβάνονται και φυλακίζονται. Στα γεγονότα του 1969 πρωταγωνιστούν οι μαζικές διαδηλώσεις και αντιδράσεις κατά της δικτατορίας των συνταγματαρχών.

Η χούντα απαντά με διώξεις, συλλήψεις και βασανιστήρια μελών αντιστασιακών οργανώσεων αλλά και απλών πολιτών. O υπουργός Εξωτερικών Π. Πιπινέλης, αναγγέλλει την αποχώρηση της χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, την αποπομπή της οποίας όμως ήδη είχε αποφασίσει το Συμβούλιο της Ευρώπης, με ομόφωνη απόφασή του και ανακοίνωσε στην Ελλάδα στις 12 Δεκεμβρίου…

Πατριδολατρία και αρχαιολατρία έρχεται να διαποτίσει όλη την επικράτεια και όλες τις ηλικίες. Λογοκρισία και κακογουστιά έρχεται να αντικαταστήσει όλους τους τομείς της καθημερινότητας και του πολιτισμού, ανακόπτοντας την πολιτισμική αναγέννηση που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’60.

Με αρχαιοπρεπείς ασχήμιες, που τις βαφτίζουν εθνική παράδοση και επιστροφή στην ανδρεία και στις αρετές των Ελλήνων, κατασυκοφαντούν τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη βάζοντας στο «γύψο» μια μικρή αναγέννηση που συνέβαινε αυτή τη δεκαετία στον πολιτισμό, φιμώνοντας τους δημιουργούς της εποχής, μεταξύ των οποίων τον Μίκη, το Μάνο, τον Τσαρούχη, τη Μπέλλου, τον Τσιτσάνη και τόσων άλλων…

Οι ελάχιστες ασπρόμαυρες τηλεοράσεις Uranya, Nordmende και Schaub Lorenz, περιμένουν το πρώτο επίσημο τηλεοπτικό πρόγραμμα. Στις 23 Φεβρουαρίου του 1966, η EIP είναι έτοιμη. Πομπός 6 φορές ισχυρότερος από τον προηγούμενο, τοποθετημένος στο Μέγαρο του OTE, στο πιο ψηλό κτίριο των Αθηνών. Στην πρωτεύουσα 1.200-1.500 συσκευές τηλεόρασης σε αναμονή για το πρώτο πρόγραμμα που ξεκινά στις 18.30. Στις 27 Φεβρουαρίου του 1966 ξεκινά το πρόγραμμά της και η Τηλεόραση Ενόπλων Δυνάμεων, αργότερα YENEΔ από τα στούντιο του τριώροφου κτιρίου της Γεωγραφικής υπηρεσίας Στρατού, δίπλα στο Πεδίον του Άρεως.

H «Ηχώ των γεγονότων» είναι η πρώτη εκπομπή εσωτερικών ειδήσεων. Ξεκινά το 1968 με πρώτο αρχισυντάκτη τον Ιάσωνα Mοσχοβίτη και έχει διάρκεια 30 λεπτών. Στις 20 Ιουλίου του 1969 πραγματοποιείται η ιστορική αναμετάδοση και μάλιστα με φυσικό ήχο από το διαστημόπλοιο «Απόλλων 10» όπου περιγράφεται ο περίπατος του Nιλ Άρμστρονγκ στο φεγγάρι…